İzmir'de bir park yerinden çıkıyorsun, geri görüş kamerasını kontrol etmek için ekrana bakıyorsun ve ekran orada değil. Görüntü ortasında donmuş, ya da daha kötüsü, simsiyah. Klima tepki vermiyor. Ekrandaki vites seçici hiç kıpırdamıyor. İki tonluk bir bilgisayarın içinde oturuyorsun ve fan hızını bile ayarlayamıyorsun.
Neredeyse her Tesla sahibi er ya da geç bunu yaşıyor. İyi haber şu: donan bir ekran nadiren aracın kendisinin bozulduğu anlamına gelir. Direksiyon, fren ve tahrik ünitesi, bilgi eğlence ekranından tamamen ayrı sistemlerde çalışır, o yüzden ekran tamamen ölse bile genelde araba yine de dikkatli şekilde eve sürülebilir. Can sıkıcı haber ise sahip forumlarında dolaşan beş altı farklı "yeniden başlatma" hilesinin olması, çoğu da aslında aynı çözümün farklı isimleri.
İşte gerçek sıralama, en hızlı ve güvenli olandan son çareye kadar, her birinin arkasında gerçekte ne olduğuyla birlikte.
Ekran neden donuyor
Tesla'daki dokunmatik ekran sadece bir gösterge değil. Media Control Unit ya da MCU adında, tahrik, batarya yönetimi ve güvenlik sistemlerini çalıştıran bilgisayarlardan ayrı, kendi işletim sistemine sahip tam bir bilgisayar. Herhangi bir bilgisayar gibi, kötü çalışan bir yazılım süreci, bozulmuş bir önbellek veya yetişemeyen bir depolama çipi yüzünden çökebiliyor.
Çoğu donma yazılımsal: takılı kalmış bir uygulama, düzgün yazılamayan bir Sentry Mode klibi, yarım kalmış bir hava üzeri güncelleme veya arabanın haftalarca yeniden başlatılmadan çalışması. Bunlar bir yeniden başlatmayla düzeliyor. Daha az sayıda vaka donanımsal, özellikle eski Tesla bilgisayarlarındaki aşınmış bir depolama çipi yüzünden, ve hiçbir yeniden başlatma bunu düzeltmiyor. Aradaki farkı nasıl anlayacağına birazdan geliyoruz.
Bir arkadaşımın 2019 model Model 3'ü geçen kış Ankara'da tam da bu senaryoyu yaşadı. Önce ekran haftada bir kez kararıp geri geliyordu, o kadar hızlı oluyordu ki fark etmemek kolaydı. Sonra donma günlük hale geldi, sonunda bir sabah araba iş yerinin otoparkında ekran hiç açılmadan kaldı. Yaptığı iki tuşlu yeniden başlatma o gün üç kez işe yaradı ama her seferinde daha kısa sürdü. Servis merkezi eMMC çipinin ömrünü tamamladığını söyledi ve MCU'yu değiştirdiler. Geriye dönüp baktığında, o haftalık küçük donmaların aslında net bir zaman çizelgesi olduğunu, sadece kimsenin ona bunun ne anlama geldiğini söylemediğini fark etti.
Sıralı liste
| Sıra | Yöntem | Aslında neyi yeniden başlatıyor | Süre | Basit bir donma için başarı oranı | | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | Yumuşak yeniden başlatma (kısa scroll tuşu basışı) | Sadece dokunmatik ekran | 15 ile 30 saniye | Orta, küçük gecikme veya takılı kalmış uygulama için işe yarar | | 2 | İki tuşlu sert yeniden başlatma | Ekran ve onu destekleyen modüller | 30 ile 60 saniye | Yüksek, çoğu donmayı çözen budur | | 3 | Controls menüsünden tam kapatma | Arabadaki her bilgisayar, normalde dokunamadıkların dahil | Park halinde 2 dakikaya kadar, artı uyanma süresi | Çok yüksek, ama sadece ekran hâlâ tepki veriyorsa işe yarar | | 4 | Fren pedalı artı iki scroll tuşu | Tepki vermeyen bir ekranda bile sert yeniden başlatmayı zorluyor | 30 ile 60 saniye | Yüksek, yöntem 2 işe yaramadığında yedek çözüm | | 5 | Service Mode teşhisi | Bluetooth veya WiFi gibi tek tek modüller, geri kalanına dokunmadan | Değişken | Donma için düşük, kronik küçük sorunlarda faydalı | | 6 | Mobile Service veya Servis Merkezi ziyareti | Donanım seviyesinde, eMMC veya MCU değişimi dahil | Randevu için günler, bazen bir hafta | Sadece neden donanımsalsa çözüm |
- sıradan başla ve aşağı in. Ekran tamamen tepkisizse ve scroll tuşu basışını hiç algılamıyorsa doğrudan 4. sıraya geç.
1. Yumuşak yeniden başlatma
Fiziksel direksiyon scroll tuşları olan Model 3 ve Model Y'lerde, iki scroll tuşuna aynı anda birkaç saniye bas ve tut. Yeni haptik dokunmatik scroll düğmeli modellerde de aynı eş zamanlı basış geçerli. Ekran kararıp Tesla logosu çıkana kadar tut, sonra bırak.
Bu, arabanın diğer bilgisayarlarına dokunmadan dokunmatik ekran yazılımını yeniden başlatıyor. Bir dakikadan az sürüyor ve "harita takılı kaldı" ya da "kamera görüntüsü bozuk" gibi durumların çoğunu çözüyor. Ekranın dokunmaya en azından tepki veriyorsa ama bir şeyler açıkça yanlışsa, önce bunu dene.
2. İki tuşlu sert yeniden başlatma
Bu, işlevsel olarak yumuşak yeniden başlatmayla aynı hareket, sadece daha uzun tutuluyor, ve çoğu sahip "Tesla'mı yeniden başlattım" derken bunu kastediyor. İki scroll tuşuna bas ve normalde bırakacağın noktayı geçip tutmaya devam et, ekran tamamen kararıp geri gelmesi belirgin şekilde daha uzun sürene kadar, genelde toplam 30 ile 60 saniye arası.
Ekstra tutma süresi, sadece ekran sürecini değil, MCU'yu ve bağlı modüllerini daha eksiksiz bir şekilde yeniden başlatmaya zorluyor. Takılı ekranların, donmuş navigasyonun ve tepkisiz klima kontrollerinin çoğunu çözen yöntem bu. Yumuşak yeniden başlatma işe yaramadıysa, bu neredeyse her zaman yarıyor.
3. Menüden tam kapatma
Ekran menülerde gezinecek kadar tepki veriyorsa, Controls > Safety > Power Off yoluna git (eski yazılım sürümlerinde bu doğrudan Controls altında). Onayla, sonra en az iki dakika boyunca arabaya, kapı koluna veya fren pedalına dokunma. Sadece ekran değil, tüm araç bilgisayar yığını tamamen uykuya geçiyor.
Bu, elindeki en kapsamlı yazılım seviyesi sıfırlama ve bir sorun olmasa bile ara sıra yapmaya değer, bir ay boyunca açık bıraktığın bir dizüstü bilgisayarı yeniden başlatmak gibi düşün. Sorun şu: sadece dokunmatik ekran hâlâ dokunmaya tepki veriyorsa işe yarıyor, tamamen donmuş bir ekran buna izin vermeyebilir.
4. Fren pedalı artı scroll tuşları
Ekran scroll tuşu basışına hiç tepki vermiyorsa, karışıma fren pedalını da ekle. Fren pedalına basılı tutarken aynı anda iki scroll tuşuna da bas ve tut. Bu, yeniden başlatmayı daha alt sistem seviyesinde zorluyor ve ekranın kendisi tamamen kilitlenmiş görünse bile genelde çalışıyor.
Başarısız olduğunu düşünmeden önce tam 60 saniye ver. Ekran, insanların beklediğinden daha uzun süre kararık kalabiliyor, Tesla logosu çıkmadan önce, ve yarım kalan bir süreçte tekrar tuşlara basmak beklemeyi baştan başlatabiliyor.
5. Kronik küçük sorunlar için Service Mode
Controls > Service üzerinden ulaşılan Service Mode, aslında "donmayı hemen çöz" aracı değil. Daha çok tekrar eden kronik sorunlar için faydalı: her gün bağlantısı kopan bir Bluetooth modülü, kendi başına yeniden başlatılması gereken bir WiFi radyosu ya da hangi alt sistemin sorun çıkardığını gösteren teşhis ekranları. Ekranın arada bir donuyor ama sert yeniden başlatma her seferinde çözüyorsa, Service Mode bazen tekrar eden sorunun hangi modülde olduğunu gösterebilir, bu da iş büyürse bir teknisyene verilecek faydalı bir bilgi.
Anlamadığın Service Mode ayarlarıyla oynama. Orası teknisyenler için ve içindeki düğmelerin çoğu bir sahibin değiştirmesi gereken şeyler değil.
Yine de görmeye değer bir ekran var: bazı yazılım sürümlerinde Service Mode içinde bağlantı modüllerinin canlı durumunu gösteren bir liste bulunuyor. Bluetooth "bağlı değil" yazıyorsa ama telefon anahtarın yine de çalışıyorsa, bu genelde zararsız bir yazılım tuhaflığı, panik yapacak bir şey değil.
Yazılım olmaktan çıktığı nokta: eMMC aşınması
Tam kapatma donmayı çözüyor ama aynı donma birkaç gün içinde tekrar geliyorsa, ya da yeniden başlatmanın kendisi her seferinde belirgin şekilde daha uzun sürüyorsa, ya da kamera kalibrasyonu veya harita verisi yüklenemedi gibi tekrar eden hatalar görüyorsan, yazılım hatasından çok bir donanım sorununa bakıyor olabilirsin.
En yaygın donanım nedeni eMMC aşınması. Erken dönem Tesla bilgi eğlence bilgisayarları, özellikle AP2.5 dönemi MCU ve kabaca 2021'e kadar üretilen Model S, Model X, Model 3 ve Model Y'de bulunan erken MCU2 birimleri, sınırlı yazma döngüsü olan bir flash depolama çipi kullanıyor. Her Sentry Mode klibi, her kayıt girişi, önbelleğe alınan her harita karesi o çipe yazılıyor. Beş altı yıllık sürekli yazmadan sonra çip aşınıyor ve belirtiler önce tam olarak yazılımsal bir donma gibi görünüyor: yavaş açılış, ekran kilitlenmeleri ve her seferinde daha kısa süre işe yarayan yeniden başlatmalar.
| MCU nesli | Yaklaşık yıllar | eMMC aşınma riski | Tipik belirti örüntüsü | | --- | --- | --- | --- | | MCU1 (AP2.5 dönemi) | 2018'e kadar | Yüksek | Sık donma, çok yavaş açılış, harita yükleme hataları | | Erken MCU2 | 2019 ile 2021 arası | Orta | Aylar içinde kötüleşen ara sıra donma | | Sonraki MCU2 | 2021 ile 2023 arası | Düşük | Nadir, genelde yazılım kaynaklı | | MCU3 (Hardware 4 dönemi) | 2023'ten itibaren | Şimdilik çok düşük | Henüz yaygın bir örüntü yok |
Tesla, bu tam soruna sahip bazı erken MCU birimleri için genişletilmiş servis programları yürüttü, o yüzden cepten ödemeden önce VIN'inin bu kapsamda olup olmadığını bir Servis Merkezi'ne sormaya değer. Kapsamda değilse, MCU veya eMMC değişimi genelde bir servis ziyareti ücretinden tam bir MCU yükseltmesine kadar değişen bir aralıkta, ve fiyatlar bölgeye ve modele göre yeterince değiştiği için tahmin yürütmek yerine doğrudan Tesla'dan teklif almak daha iyi. Eski bir MCU'ya sahip ikinci el bir Tesla bakıyorsan, satın almadan önce bunu kontrol etmeye değer. Neyi test edeceğini ikinci el Tesla kontrol listesi yazımızda tam olarak anlattık.
Ne zaman doğrudan Mobile Service çağırmalısın
Şu durumlardan biri geçerliyse çağır: fren artı scroll tuşu yeniden başlatması iki denemeden sonra tamamen kararmış bir ekranı çözmüyorsa, donma aynı gün içinde tekrar tekrar geri geliyorsa, ya da temiz bir yeniden başlatmadan sonra bile ekranda kalıcı bir uyarı görüyorsan. Donmuş bir ekran tek başına seni nadiren yolda bırakır çünkü araba yine de sürülür, ama günlük donmaları kendiliğinden düzelir varsayarak görmezden gelme. Genelde düzelmiyor, ve bir eMMC sorununu erken yakalamak, ekranın en kötü anda tamamen ölmesini önlüyor.
Şunu da belirtmek gerek: kronik olarak zayıf bir 12V batarya, MCU donmasına çok benzeyen bir ekran kararsızlığına yol açabiliyor. Yeniden başlatmalar sadece bir iki gün tutuyorsa, bunu da eleyip kontrol etmeye değer. Uyarı işaretlerini 12V batarya arızası rehberimizde anlattık.
Randevu aldığında, teknisyene hangi yeniden başlatma yöntemlerini denediğini ve ne kadar sürdüğünü söyle. "İki tuşlu yeniden başlatma dün işe yaradı ama bugün tekrar döndü, üç gündür bu böyle" gibi somut bir zaman çizelgesi, teknisyenin yazılım güncellemesiyle mi yoksa doğrudan eMMC değişimiyle mi başlayacağına karar vermesini hızlandırıyor. Mobile Service çoğu zaman evine gelip aracı yerinde teşhis edebiliyor, bu yüzden ilk adım için servis merkezine gitmene bile gerek kalmayabilir.
Donmayı azaltmak için basit alışkanlıklar
Hiçbir alışkanlık eMMC aşınmasını tamamen durdurmuyor, ama bazı küçük seçimler çipe binen yazma yükünü azaltıyor ve bir donmanın ne zaman geleceğini birkaç ay geciktirebiliyor.
- Sentry Mode'da saklanan klip sayısını gereğinden fazla tutma. Depolama dolup taştıkça sistem daha sık yazıp siliyor.
- Ayda bir kez, bir sorun olmasa bile Controls menüsünden tam kapatma yap. Uzun süre yeniden başlatılmayan bir bilgisayar gibi, biriken küçük yazılım tortularını temizliyor.
- Yazılım güncellemelerini geciktirme. Tesla, MCU performansını iyileştiren düzeltmeleri sık sık sessizce OTA güncellemelerine ekliyor.
- Eski bir MCU1 veya erken MCU2'n varsa ve donmalar sıklaşıyorsa, eMMC tamamen ölmeden bir Servis Merkezi'nde VIN'ini kontrol ettir. Genişletilmiş servis programı kapsamındaysan değişim ücretsiz olabilir.
Kısa özet
Önce yumuşak yeniden başlatmayı dene. İşe yaramazsa scroll tuşlarını daha uzun tut, sert yeniden başlatma çoğu donmayı tek başına çözer. Ekran hiç tepki vermiyorsa fren pedalını da ekle. Bir güç döngüsü sorunu saatler veya günler için çözüyorsa ama kalıcı değilse, özellikle eski bir MCU'da, yeniden başlatmayı bırak ve baktır, çünkü muhtemelen tek seferlik bir yazılım aksaklığından çok aşınan bir depolama çipiyle karşı karşıyasın.
Bunların hiçbiri Tesla'nın günden güne aslında nasıl çalıştığını takip etme yeteneğini etkilemiyor. Volt, şarj, menzil ve araç sağlığını arka planda kaydediyor, böylece yeniden başlatmaların birkaç hafta içinde sıklaşması gibi bir örüntüyü, ekranın en kötü anda ölmesine dönüşmeden önce fark edebilirsin. Service Mode'a kendin girmeden bu görünürlüğü istiyorsan Volt'a bir göz at.