Gece 23:00'te fişi takıyorsun, sabah 07:00'de hazır olmasını istiyorsun, gece tarifesinin sessizce bataryayı doldurduğunu düşünerek uyuyorsun. Sabah uygulamayı açıyorsun, araç gece yarısına çeyrek kala şarjı bitirmiş. Yedi saat boyunca orada dolu ve soğuk bir şekilde bekledi, sen ise o sürenin büyük kısmında akşam tarifesini ödedin çünkü yanlış ayarı seçtin.

Bu, Türkiye'deki birçok Tesla sahibinin başına geliyor. Özellik bozuk olduğu için değil, uygulama neredeyse aynı isimli iki farklı ayarı birbirine çok benzer şekilde gösterdiği için. Planlı Şarj ve Planlı Kalkış farklı problemleri çözer. Yanlışını kullanmak ya para kaybettirir ya da seni soğuk bir kış sabahı yarı dolu bir araçla baş başa bırakır.

İki ayar, iki farklı iş

Tesla uygulamasını aç, Şarj sekmesine git, genelde birbirine çok yakın duran iki seçenek göreceksin. Aynı fikrin varyasyonları gibi görünüyorlar. Değiller.

Planlı Şarj basit olanı. Bir başlangıç saati belirliyorsun, araç fişe takılıysa o saatte şarja başlıyor. Özellik bu kadar. Ne zaman çıkacağını bilmiyor, kabini ısıtmıyor, geriye doğru hiçbir şey hesaplamıyor. 01:00 olarak ayarlarsan şarj 01:00'de başlar ve şarj limitine ulaşana ya da fişi çekene kadar sürer.

Planlı Kalkış ise tam tersi yönde çalışır. Ne zaman çıkmak istediğini söylüyorsun, araç o saatten geriye doğru hesap yaparak şarjın ne zaman başlaması gerektiğine ve ön ısıtmanın ne zaman devreye girmesi gerektiğine karar veriyor. Sabah 07:00 kalkış belirlersen araç, şarj limitine ulaşmak için ne kadar süreye ihtiyacı olduğunu ve bataryayla kabini ısıtmak için ne kadar süreye ihtiyacı olduğunu hesaplayıp ikisini de tam 07:00 sularında bitecek şekilde planlıyor.

Pratikteki fark, şarj süresi kalkışa kalan süreden kısa olduğu anda ortaya çıkıyor. Evde %50'den fişe takılan bir Model 3 Long Range, %80'e ulaşmak için sadece iki ile üç saat arası bir süreye ihtiyaç duyabilir. Planlı Şarj 23:00 olarak ayarlıysa bu oturum gerçek çıkış saatinden çok önce, gece yarısı ile 02:00 arasında biter. Planlı Kalkış 07:00 olarak ayarlıysa aynı oturum 04:00 veya 05:00 civarında başlar ve tam kapıdan çıkarken biter, üstelik önceden ısınmış bir kabinle birlikte.

"Şarj bitti" ile "gerçekten çıkış" arasındaki o boşluk, para kaybının yaşandığı yer.

Türkiye'de bu boşluk neden faturaya yansıyor

Türkiye'deki çoğu konut aboneliği, tek sabit fiyat yerine üç farklı dönemi olan çok zamanlı tarifeye geçebiliyor ya da zaten geçmiş durumda. Kesin saat aralıkları ve kesin fiyat farkı zaman içinde ve dağıtım bölgesine göre değişiyor, bu yüzden tam rakamlar için kendi faturana ya da dağıtım şirketinin güncel tarife tablosuna bakman gerekiyor. Ama genel yapı yıllardır aynı kalıyor.

| Dönem | Tipik saat aralığı | Göreli fiyat | |---|---|---| | Gündüz | 06:00 ile 17:00 arası | Referans seviye | | Puant | 17:00 ile 22:00 arası | En yüksek, genelde gündüzün 2 katı veya üzeri | | Gece | 22:00 ile 06:00 arası | En düşük, genelde gündüzden %30 ile %45 arası ucuz |

Şarjını gece yarısından önce bitiren bir araç büyük ölçüde gece döneminin içinde kalmış ve ucuz tarifeyi ödemiş olur. Bu kısım sorun değil. Asıl sorun şarjın kendisi değil, ondan sonraki beş altı saatte olan. Dolu bir batarya soğuk bir garajda beklerken kendi başına ciddi bir enerji çekmiyor, yani o boşlukta fazladan kilovatsaat yakmıyorsun. Asıl kaybettiğin şey ön ısıtmanın zamanlaması: sabah 07:00'de sıcak bir kabin ve ısınmış bir batarya istiyorsan bu ısıtmanın 07:00'e yakın gerçekleşmesi gerekiyor. Araç görevini saatler önce bitirmişse ya elle ön ısıtma başlatıp aklına geldiği anın maliyetini ödersin ya da bu adımı atlayıp soğuk bir araçla yola çıkarsın.

Gerçek paranın kaybolduğu yer ise biraz daha farklı ve çok daha sık görülen bir hata: insanlar Planlı Şarj'ı gerçekte ucuz dönemin içinde olmayan bir saate ayarlıyor, genelde çok zamanlı tarifeye geçerken bir kere kurup dağıtım şirketi saat sınırlarını değiştirdikten sonra bir daha hiç bakmıyorlar. Eski gece penceresine göre 22:00 olarak ayarlanmış ama sınır sonradan 23:00'e kaymış bir şarj, her oturumun bir kısmını sahibi fark etmeden puant tarifesinden faturalandırır, çünkü uygulama şarj geçmişini gösterir ama hangi fiyat döneminde kaldığını işaretlemez.

Farkın büyüklüğü ne kadar enerji çektiğine bağlı. Evde %30'dan %80'e şarj olan bir Model Y yaklaşık 35 ile 40 kilovatsaat çekiyor. Program bir saat kaymış ve bu oturumun yarısı puant döneminde kalmışsa, tek bir şarjdaki fark küçük görünse de ay boyunca her gün tekrarlandığında gerçek bir paraya dönüşüyor, evdeki diğer cihazların da aynı kaymış programa denk gelmesi ihtimalini saymadan bile. Yakın zamanda Wall Connector kurdurduysan, kurulum gününde elektrikçinin hangi tarifeye göre bir program ayarladığını bir kez daha kontrol etmenin tam zamanı, çünkü kurulum günü yapılan varsayımlar sonradan hiç gözden geçirilmeyebiliyor.

Ön ısıtmanın zamanlaması gerçekte nasıl çalışıyor

Ön ısıtma, fişe hâlâ takılıysan şebekeden, takılı değilsen bataryadan enerji çeker. Tarife matematiğini umursamasan bile Planlı Kalkış'ı değerli kılan detay bu.

Aracın saat 02:00'de şarjı bitiriyor ve sen saat 07:00'de fişsiz ve ön ısıtmasız yola çıkıyorsan, soğuk bir sabahta kabini ve bataryayı ısıtmak doğrudan depolanmış menzilinden gider. Kış menzil kaybı yazımızda bunu ölçmüştük: ön ısıtma yapılmadan soğuk bir başlangıç, sürüşün ilk 20 dakikasında ciddi menzil kaybına yol açabiliyor, kışın genel verim düşüşünün üstüne.

Bunun yerine araç saat 07:00'de hâlâ fişe takılıysa, çünkü Planlı Kalkış tüm oturumu tam o saatte bitecek şekilde zamanlamış, aynı ön ısıtma prizden çekilir. Sıcak bir kabinle, verimli şekilde enerji alıp verebilecek ısınmış bir batarya paketiyle ve ısınma sürecinden hiç etkilenmemiş bir şarj seviyesiyle yola çıkarsın. Ham kilovatsaat cinsinden fark küçük, soğuk havada 20 dakikalık bir ön ısıtma için genelde birkaç kilovatsaat, ama sürüşün başındaki menzil farkı dar bir sabah trafiğinde asıl önemli olan kısım.

Planlı Kalkış ayrıca belirli günler seçmene izin veriyor. Pazartesiden cumaya diyebilirsin, böylece hafta sonu sabahları gerçekte hiçbir yere gitmeyeceğin halde istemediğin bir 06:00 ön ısıtma döngüsü tetiklenmez.

Sessizce paranı yiyen yaygın ayar hataları

Sahip forumlarında ve destek konularında tekrar tekrar karşılaşılan birkaç kurulum hatası var, hepsi fark edince kolayca düzeltilebiliyor.

İki programın birden açık olması. Bazı sahipler önce Planlı Şarj'ı açıyor, sonra Planlı Kalkış'ı keşfedip onu da açıyor, ilkini kapatmayı unutuyor. İkisi çakışabiliyor ve aracın bu durumdaki davranışı Tesla'nın kendi önerisini doğruluyor: ikisinden sadece birini kullan, asla ikisini birden değil.
Kalkış saatinin gerçek rutine uymaması. Bir zamanlar 07:00 mesai saatine göre kurulmuş ama rutin değişmiş. Araç, artık gerçekleşmeyen bir kalkışa göre ön ısıtma ve şarj zamanlaması yapıyor, bu da özelliğin tüm amacını boşa çıkarıyor.
Kısa bir günlük sürüş için çok yüksek şarj limiti. Günlük sürüş için sadece %50 gerekiyorsa ama limit alışkanlıkla %90'da bırakılmışsa, Planlı Kalkış o yüksek sayıya ulaşmak için şarja daha erken başlamak zorunda kalır, gerekenden fazlasını daha pahalı bir tarife penceresine kaydırır.
Gün seçilmemiş ya da yanlış günler seçilmiş. Planlı Kalkış'ın varsayılan ayarları yanlış okunabiliyor, "her gün" olarak sessizce kalmış bir program, sadece hafta içi işe gidiyorsan cumartesi ve pazar sabahları gereksiz ön ısıtma döngülerine yol açar.
Tarife değişikliğini görmezden gelmek. Elektrik dağıtım şirketin gece penceresinin sınırlarını güncellerse, eski saatlere göre kurulmuş bir program avantajını sessizce kaybeder. Sadece uygulamaya değil, birkaç ayda bir gerçek faturana da bak.

Bu listedeki hataların ortak noktası şu: hiçbiri bir kerelik kurulumda belli olmuyor. Her biri aylar sonra, faturanı gerçekten incelediğinde ya da bir sabah soğuk bir kabinle karşılaştığında fark ediliyor. Telefonuna birkaç ayda bir "şarj programımı kontrol et" diye bir hatırlatıcı koymak, bu beş maddeyi ezbere bilmekten daha etkili bir alışkanlık.

Hemen şarjın programlamaya gerçekten üstün geldiği durumlar

Programlama, öngörülebilir bir günlük rutin için mantıklı. Rutin öngörülemez olduğu anda bu mantık çöküyor ve öngörülemez bir günde programı zorla uygulamak, kazandırabileceği birkaç kuruştan daha fazla zamana mal oluyor.

Uzun yollar en net örnek. Uzun bir sürüşten önceki gece bir otelde ya da Airbnb'de şarj oluyorsan, bataryayı bir gecelik konaklamaya uymayan bir tarife penceresine göre optimize etmek yerine dolu ve hazır olmasını istersin. Hemen Şarj'a dokun, çalışsın.

Beklenmedik soğuk sabahlar ikinci durum. Camlarda buzla uyanıp 15 dakika içinde çıkacaksan, farklı bir kalkış saatine göre ayarlanmış planlı ön ısıtma döngüsünü bekleme. Uygulamadan ya da aracın kendisinden elle ön ısıtma başlat, batarya düşükse daha ılık ve tipik bir sabahı varsayan bir programa güvenmek yerine şarjı hemen başlat.

Üçüncü durum, planların gün gün gerçekten değiştiği her an. Çoğu sabah aynı saatte çıkmıyorsan Planlı Kalkış'ın geriye doğru hesap yapabileceği güvenilir bir referansı yok. Bu durumda uygun olduğunda şarj edip çıkmadan birkaç dakika önce elle ön ısıtma yapmak daha iyi sonuç verir.

Birden fazla sürücüsü olan hanelerde de bu durum sık karşılaşılıyor. Aynı Wall Connector'ı iki araç paylaşıyorsa ve her ikisi de kendi Planlı Kalkış saatine göre çalışıyorsa, biri gece yarısı öncesinde, diğeri sabaha karşı şarja başlamak isteyebilir. Tek bir ev bağlantısı aynı anda iki aracı tam hızda besleyemeyeceği için araçlardan biri beklemek zorunda kalır, genelde sıradaki araç planladığından daha geç şarja başlar. Böyle bir evde yaşıyorsan, iki aracın kalkış saatlerini birbirinden en az bir iki saat ayırmak, hangi aracın önce şarj alacağını belli etmek işe yarıyor. Bir arkadaşımın İzmir'deki evinde tam bu yaşandı: her iki Model Y de sabah 07:00 kalkışa göre ayarlanmıştı, sonuçta ikisi de birbirini bekleyip sabah yarı dolu çıkıyordu, kalkış saatlerini 06:00 ve 08:00 olarak ayırınca sorun kendiliğinden çözüldü.

Doğru kurulum için adımlar

Tesla uygulamasını aç, Şarj'a git, Planlı Şarj'ın şu anda açık olup olmadığına bak. Açıksa ve Planlı Kalkış kullanmak istiyorsan önce Planlı Şarj'ı kapat.
Planlı Kalkış'ı aç ve gerçek, tipik kalkış saatini gir, hayalindeki bir saati değil.
Aynı ayar içinden ön ısıtmayı aç, böylece kabin ve batarya ısınması otomatik olarak kalkış saatine bağlanır.
Gerçek rutinine uyan günleri seç. İşe gitmiyorsan hafta sonunu işaretsiz bırak.
Şarj limitini bir kez belirleyip unuttuğun yuvarlak bir sayıya değil, gerçek günlük sürüş ihtiyacına göre ayarla. Ertesi gün uzun bir yol planlıyorsan limiti sadece o oturum için elle yükselt.
Dağıtım şirketinin güncel çok zamanlı tarife saatlerini yılda bir iki kez tekrar kontrol et, çünkü resmi gece, gündüz ve puant pencereleri gerçekten değişiyor ve programın da onlarla birlikte değişmeli.

Bunların hiçbiri birkaç dakikadan fazla sürmüyor, bir kere doğru ayarlandıktan sonra her gün uğraşman gereken bir iş de değil.

Hangi programda olduğunu, bunun nasıl performans gösterdiğini ve şarjının gerçekten ucuz pencereye denk gelip gelmediğini takip etmek fazla uğraş gibi geliyorsa, Volt şarj geçmişini arka planda sade bir dille takip eder, böylece her ay kendi elektrik faturanı tek tek incelemek yerine ara sıra göz atman yeterli olur.

Planlı kalkış mı, hemen şarj mı? Tesla'da hangisi daha ucuz?