Geçen ağustos Model Y'imle İstanbul'dan Antalya'ya sürdüm, arkada kayınvalidem ve kayınpederim, üstte plaj eşyalarıyla dolu bir bagaj kutusu vardı. Yola çıkmadan önce kayınpederim iki kere sordu: "Gerçekten gider mi bu?" Kendisi dizel bir araç kullanıyor ve hayatında bir kere bile bir yere "gider mi acaba" diye düşünmemiş.
Gitti. İki kere şarj için durduk, ikisinde de molanın süresi herkesin tuvalete gidip kahve almasından kısa sürdü. Kayınpederimin beklediğinden daha fazla şarjla vardık ve ikinci moladan sonra soru sormayı bırakıp uygulamayı kendisi kontrol etmeye başladı.
Bu yolculuk, bu yıl sürdüğüm iki rotayla birlikte (Ankara İzmir ve Bodrum Çeşme) toplamda 1500 kilometrenin biraz üstünde tutuyor. Üçü birlikte Türkiye'deki uzun yolun üç halini kapsıyor: iç kesimlerden geçen uzun sürüş, orta uzunlukta otoyol rotası ve kısa sahil hattı. Aşağıda her birinin zaman, enerji ve maliyet açısından tam dökümü var, bir de üçünü de sıradanlaştıran planlama alışkanlıkları var.
Elektrikli araçta yolculuk planlaması neden farklı
Benzinli arabada plan basit: depoyu kontrol et, belki bir kere dur. Elektrikli araçta planın daha fazla parçası var ama hepsi önceden bilinebilir. Batarya boyutunu biliyorsun. Gerçek dünya tüketimini biliyorsun. Rotanın üzerindeki Supercharger'ların nerede olduğunu biliyorsun. Tek bilinmeyen trafik.
Bu öngörülebilirlik zaten meselenin tamamı. Bir rotayı bir kere şarj planıyla sürdüğünde, o rotadaki her gelecek yolculuk bir formaliteye dönüşüyor. Aşağıdaki üç rota, senin yerine yapılmış o formalite.
Rota bir: İstanbul - Antalya, 720 km
Bu uzun olanı, her temmuz İstanbul'un yarısının sürdüğü klasik yaz göçü rotası. Çoğu kişi yavaş sahil yolu yerine Bursa, Uşak ve Denizli üzerinden geçen iç kesim otoyolunu tercih ediyor.
Evden %90 şarjla çıktım, bu da Model Y Long Range'de otoyol hızı, biraz klima ve dolu bir araba hesaba katıldığında gerçek dünyada yaklaşık 330 km menzil demek. İki yetişkin, iki çocuk ve bir bagaj kutusu hafif bir yük sayılmaz.
O sürüşten çıkan tam döküm şöyle.
| Bacak | Mesafe | Varış şarjı | Şarj süresi | Eklenen enerji | | --- | --- | --- | --- | --- | | İstanbul - Uşak Supercharger | 340 km | %11 | 18 dakika | 49 kWh | | Uşak - Dinar bölgesi Supercharger | 260 km | %14 | 15 dakika | 34 kWh | | Dinar - Antalya | 120 km | %22 | varışta, şarja gerek yok | 0 kWh |
Toplam mesafe 720 km. Sürüş için harcanan toplam enerji yaklaşık 126 kWh, bu da 100 km başına kabaca 17,5 kWh eder, düz otoyol seyrinden biraz yüksek çünkü Denizli çevresindeki dağlık kesimler ve bagaj kutusu araya girdi. İki Supercharger molasının toplam maliyeti, kWh başına ortalama 9 TL üzerinden, yaklaşık 747 TL oldu. Evden çıkarken bindiğimiz %90'lık şarj zaten gece ucuz tarifeden yapılmıştı, yani yolculuğun enerjisinin büyük kısmı arabaya binmeden önce neredeyse bedavaya gelmişti.
Sadece sürüş süresi yaklaşık 8 saatti. İki molayı, 18 ve 15 dakika olarak, üstüne eklediğinde toplam yolculuk süresi kapıdan kapıya yaklaşık 8 saat 45 dakikaya çıktı. Aynı hafta sonu dizel bir SUV ile aynı rotayı süren bir arkadaşım, bir yakıt molası ve uzun bir öğle yemeğiyle, 9 saatin biraz altında vardı. Şarj süresi yolculuğa bir şey kaybettirmedi.
Rota iki: Ankara - İzmir, 585 km
Bu, iki şehirde de akrabası olan herkesin bildiği otoyol rotası ve tek bir mola yettiği için çok daha basit bir yolculuk.
Ankara'dan %90 ile çıkınca araba ilk 300 km'yi rahatça karşıladı, Afyon yakınındaki bir Supercharger'a yaklaşık %20 ile ulaştık. %75'e kadar 22 dakikalık bir şarj, kalan 285 km'yi İzmir'e kadar rahatlıkla götürmeye yetti, varışta yaklaşık %16'daydık.
| Bacak | Mesafe | Varış şarjı | Şarj süresi | Eklenen enerji | | --- | --- | --- | --- | --- | | Ankara - Afyon Supercharger | 300 km | %20 | 22 dakika | 40 kWh | | Afyon - İzmir | 285 km | %16 | gerek yok | 0 kWh |
Yolculuğun toplam enerjisi yaklaşık 102 kWh, tek şarj molasının maliyeti ise yaklaşık 360 TL. Bir mola, bir kahve, tamam. Bu, elektrikli araçla hiç uzun yol sürmemiş kişilerin en çok şaşırdığı rota. İki üç mola ve baş ağrısı bekliyorlar. Halbuki normal bir tuvalet molasına neredeyse birebir denk gelen tek bir durak var.
Rota üç: Bodrum - Çeşme, 300 km
Bu, her yaz hafta sonu Bodrum ve Çeşme'nin arasında gidip gelen pek çok kişinin sürdüğü kısa Ege sıçraması, Milas, Aydın ve Selçuk üzerinden sahil boyunca gidip İzmir otoyoluna bağlanıyor.
300 km'de, makul dolulukta bir bataryayla çıkarsan bu yolculuk hiç şarj molası istemiyor. Bodrum'dan %90 ile çıktık, gerçek dünyada yaklaşık 330 km olan menzil mesafeyi rahat bir payla karşıladı ve Çeşme'ye %24 ile vardık, bu da bir ev şarj cihazına ya da otel prizine hiç endişelenmeden ulaşmaya yeter.
Yine de beş dakikalık bir mola planlıyorum, lastik basıncını kontrol etmek ve biraz gerinmek için, çünkü yumuşak lastikler sessizce menzilinden çalıyor, uzun ya da kısa fark etmez. Bu rotada asıl planlama sorunu şarj değil. İzmir çevresindeki cuma öğleden sonra trafik tıkanıklığından kaçınacak şekilde çıkış saatini ayarlamak, herhangi bir Supercharger molasından çok daha fazla zaman yiyor.
ABRP mi, arabanın kendi rota planlayıcısı mı
Tesla'nın dahili navigasyonu bu üç rotanın hepsini ekstra bir uygulama olmadan hallediyor. Hedefi yazıyorsun, araba mevcut şarjına, o an her Supercharger'da bekleyen araç sayısına ve canlı trafiğe göre şarj molalarını kendisi hesaplıyor. Türkiye içindeki sadece Supercharger kullanan standart bir rota için gerçekten iyi, ve yukarıdaki üç yolculuğun hepsinde kullandığım da bu oldu.
A Better Route Planner, kısaca ABRP, yolculuğun daha karmaşıklaştığı yerlerde devreye giriyor. Pratikte aralarındaki fark şöyle.
| Özellik | Aracın dahili planlayıcısı | ABRP | | --- | --- | --- | | Supercharger rotalama | Otomatik ve güvenilir | Elle kurulum gerekiyor | | Tesla dışı şarj istasyonları | Dahil değil | Dahil, karışık şebekelerde işe yarıyor | | Özel tüketim modeli | Tesla'nın kendi tahminine sabit | Tamamen ayarlanabilir, yük, hava, hız | | Duraklardaki canlı sıra verisi | Dahili | Veri kaynağına bağlı | | Rotayı başkasıyla paylaşma | Sınırlı | Kolay dışa aktarım | | En uygun kullanım | Sadece Supercharger kullanan basit yolculuklar | Karışık şarj, çekme, Tesla dışı bacaklar |
Yukarıdaki üç rotanın hepsinde dahili planlayıcı tek başına işi görüyor. ABRP'ye ancak Tesla dışı hızlı şarj istasyonlarının karıştığı bir rotayı test ederken ya da dolu bagaj kutusu ve karşıdan rüzgar gibi belirli bir en kötü durumu modellemek istediğimde başvuruyorum, çünkü ABRP arabanın varsayılan tahminine güvenmek yerine kendi tüketim rakamını girmene izin veriyor.
Yedek pay stratejisi
Yukarıdaki her plan, sıfırda değil, elde şarj kalarak varmayı öngördü. Bu bilinçli bir tercih ve uzun Tesla yolculuklarını streslerinden arındıran tek alışkanlık bu.
Kullandığım kural basit. Hiçbir bacağı %15'in altına varacak şekilde planlama. Trafik, karşıdan rüzgar, yol yapımı nedeniyle bir sapma ya da beklenenden soğuk bir sabah, hepsi payını yiyebilir, %15 ise yolda yeniden hesap yapmadan bunu karşılayacak alan bırakıyor. İstanbul Antalya rotasında, dolu bir arabayla ve dağ tırmanışlarıyla bile her iki bacak da bu sınırın üstünde vardı, bu da planlayıcının zaten biraz pay bıraktığını gösteriyor, ama yine de %15'i kendi kişisel tabanım olarak görüyorum, öneri olarak değil.
Bir rota ancak %5'e varmayı planlayarak çalışıyorsa, bu şansını zorlamak yerine daha önceden kısa bir mola eklemen gerektiğinin işaretidir. Bir saat önce yapılan 10 dakikalık kısa bir tamamlama, son 20 km'de yüzdenin sıfıra doğru düşüşünü gergin gergin izlemekten her zaman daha iyidir.
Bir gece önceden ucuz tarifeyle şarj zamanlaması
Bu üç yolculuğun en ucuz enerjisi, daha yola çıkmadan önce bataryada duran şarjdı. Sabah Supercharger'da tamamlamak yerine gece evde ucuz tarifeden %90'a kadar şarj etmek, elindeki en büyük maliyet kaldıracı.
Bunun gerçek matematiğini Supercharger ile ev şarjı maliyet karşılaştırmamızda ele almıştık ve fark, yolculuk günlerinde de sıradan haftalarda olduğu kadar geçerliliğini koruyor. Evden bataryada zaten dolu götürdüğün her kilometre, daha sonra Supercharger fiyatından ödemediğin bir kilometredir. Şarj programını yolculuktan önceki gece kur, sabahına bırakma.
Şarj molalarında kabin ön ısıtma ve soğutma
İki uzun rotada, şarj molalarını sadece elektron eklemekten fazlası için kullandık. Araba şarj olurken uygulamadan ya da ekrandan kabini önceden ısıtıp soğutabiliyorsun, sıcak bir öğleden sonra bacağı öncesinde serinletebiliyor ya da soğuk bir sabah başlangıcı öncesinde ısıtabiliyorsun.
Bunun iki nedeni var. Birincisi konfor, çünkü kimse yirmi dakika Denizli güneşinde bekleyen bir arabaya çocukları geri bindirmek istemez. İkincisi verim, çünkü şarja bağlıyken ön ısıtma yapmak bataryadan değil Supercharger'ın gücünden besleniyor, yani bir sonraki bacağa tam şarjla başlıyorsun, moladan çıktıktan sonra klimayı çalıştırıp kabini soğutmaktan gelen birkaç yüzde eksikle değil. Küçük bir numara ama uzun yolculuklarda tam da o küçük yüzdeler seni %15'lik payının üstünde tutan şey.
Tuvalet molası matematiği
Şüpheci yolcuları herhangi bir teknik veriden daha hızlı ikna eden ayrıntı burada. İstanbul Antalya yolculuğunda iki şarj molamız 18 ve 15 dakika sürdü. Normal bir aile yolculuğunda tuvalet, atıştırmalık ve gerinme molası, park etme, içeri girip çıkma dahil, kabaca 15 ile 20 dakika arasında sürüyor.
Bu rakamlar birbirine öyle yakın ki şarj molası ile insan molası art arda değil aynı anda gerçekleşiyor. Yolculuğuna elektrikli araç süresi eklemiyorsun. Zaten yapacağın molaları arabanın ihtiyaç duyduğu aynı zaman dilimine katlıyorsun. Bunun işe yaramadığı tek yolculuklar, hiç doğal mola planlanmamış olanlar, ki tecrübeme göre bu da çocuklu ya da mesanesi dolu iki saatten fazla süren neredeyse hiçbir yolculuğu tarif etmiyor.
Kendi rotanı planlama
Daha önce sürmediğin bir rotayı sürecekseniz, yukarıdaki üç yolculukta işe yarayan süreç her seferinde aynı. Önce beklediğin yerlerde istasyon olduğunu doğrulamak için Tesla'nın Türkiye Supercharger haritasını kontrol et. Dahili planlayıcının ilk taslağı çıkarmasına izin ver. Yedek payını %15'e ayarla ve her bacağın buna uyduğunu kontrol et. Çıkış yüzdene bir gece önceden, ucuz tarifeden şarj et. Ve planlanan her molayı, kabini ön ısıtmak ya da soğutmak ve zaten vermeyi düşündüğün molayı vermek için bir fırsat olarak gör.
Bir rotayı bu şekilde bir kere sürdükten sonra, onun hakkında düşünmeyi bırakıyorsun. Yolculuk planlamasının gerçek amacı zaten bu: molaları yok etmek değil, görünmez hale getirmek.
Kendi rakamlarını bir yolculuk öncesi kontrol etmek istersen, ister rotaları karşılaştırmak, ister Tesla uygulamaları derlememizde incelediğimiz uygulamalardan birini denemek, ister uzun bir hafta sonu kaçamağının elektrik faturasına ne kadar çıkacağını hesaplamak olsun, Volt tam da bu tür soruları düz bir dille cevaplamak için tasarlandı, hesabı sana bırakmak yerine. Ne inşa ettiğimize bir göz at.